Teriparatid (Forsteo) nedir, ne işe yarar?

Teriparatid, paratiroid hormonunun etkin ilk 34 amino asidini içeren ve kemik yapımını uyaran bir ilaçtır. Kırık riski yüksek osteoporozda günde bir kez deri altına uygulanır. Türkiye'de Forsteo ve Tericent ruhsatlı, beyaz reçetelidir. Türkiye ve AB etiketine göre toplam tedavi süresi ömür boyu 24 ayı geçmez. SGK, Forsteo'yu SUT koşullarıyla öder.

Teriparatid nedir?

Teriparatid, vücutta kalsiyum ve fosfor dengesini yöneten paratiroid hormonunun ilk 34 amino asitlik etkin parçasıdır. Doğal hormon 84 amino asittir. İlaç, bakteri hücrelerinde rekombinant DNA tekniğiyle üretilir.

Osteoporoz ilaçlarının çoğu kemik yıkımını yavaşlatır. Teriparatid ise günde bir kez verildiğinde kemik yapan hücreleri, yani osteoblastları, yıkıcı hücrelerden daha çok uyarır ve yeni kemik oluşumunu artırır.

Bu yönüyle kemik yapıcı ilaç sınıfındadır ve peptit yapılı ilaçların uzun süredir kullanılan bir örneğidir. Peptitlerin genel tanımı peptit nedir rehberinde, kemikle ilgili diğer konular eklem ve kemik sayfasında.

Forsteo iğne ne işe yarar?

Forsteo, kırık riski yüksek osteoporozun tedavisinde kullanılır. Türkiye KÜB'ü üç grup sayar: menopoz sonrası kadınlar, kırık riski yüksek erkekler ve en az üç ay sistemik kortizon kullanımına bağlı osteoporoz.

Menopoz sonrası 1.637 kadınla yapılan plasebo kontrollü çalışmada yeni omurga kırığı plasebo grubunda %14, teriparatid grubunda %5 oranında görüldü; risk %65 azaldı. Omurga dışı kırılganlık kırıkları %6'dan %3'e indi.

Ağır osteoporozlu 1.360 kadınla yapılan VERO çalışmasında 24 ayda yeni omurga kırığı teriparatidle %5,4, ağızdan alınan risedronatla %12,0 oldu. Kalça kırığında anlamlı azalma gösterilmedi; erkeklerde kemik yoğunluğu arttı ama kırık azalması kanıtlanmadı.

Forsteo nasıl kullanılır?

Forsteo günde bir kez, uyluk veya karın derisinin altına kalemle uygulanır. Hasta enjeksiyon tekniği için eğitilir; diyetle yeterince alınmıyorsa kalsiyum ve D vitamini desteği verilir. Doz ve süre hekiminizin kararıdır.

Bir kalem 28 günlük ilaç içerir; ilk kullanımdan sonra buzdolabında saklanır ve 28 gün sonunda boşalmasa da atılır. İlk dozlarda kısa süreli tansiyon düşmesi ve baş dönmesi olabildiğinden ABD etiketi ilk enjeksiyonların oturarak veya uzanarak yapılmasını önerir.

Teriparatid kullanımı: ömür boyu 24 ay sınırı

Türkiye KÜB'üne ve AB ürün bilgisine göre teriparatid tedavisi toplamda en fazla 24 ay sürer ve bu kür ömür boyunca tekrarlanmaz. Gerekçe, sıçanlarda ömre yakın uzun süreli kullanımda kemik tümörü, yani osteosarkom sıklığının artmasıdır. AB ürün bilgisi bu bulgunun insandaki öneminin muhtemelen küçük olduğunu ve klinik çalışmalarda osteosarkom görülmediğini yazar.

ABD'de etiket Kasım 2020'de değişti: büyük gözlemsel çalışmalarda risk artışı görülmeyince kutulu uyarı kaldırıldı. Güncel ABD etiketi 2 yılı aşan kullanımı yalnız kırık riski yüksek kalan veya yeniden yükselen hastalarda düşünülebilir sayar. Bu süreyi aşan kullanımda osteosarkom riskine ilişkin veri sınırlıdır.

Tedavi bitince hasta başka osteoporoz ilaçlarıyla devam edebilir. Bırakmadan sonraki 18 aylık izlemde, başka ilaçlara izin verilen eski teriparatid grubunda yeni omurga kırığı olan hasta sayısı plaseboya göre %41 daha azdı.

Teriparatid yan etkileri

En sık bildirilen yan etkiler bulantı, kol-bacak ağrısı, baş ağrısı ve baş dönmesidir. Klinik çalışmalarda en az bir yan etki bildirenlerin oranı ilaç grubunda %82,8, plasebo grubunda %84,5 ile benzerdi.

Her enjeksiyondan sonra kan kalsiyumu hafifçe yükselir; 4–6 saatte zirve yapar, 16–24 saatte eski düzeyine döner. Bu nedenle kalsiyum ölçülecekse kan son dozdan en az 16 saat sonra alınır.

• Bulantı, kusma, reflü
• Kol-bacak ağrısı, kas krampı; daha seyrek eklem ağrısı
• Baş ağrısı, baş dönmesi, ayağa kalkınca tansiyon düşmesi (çoğunlukla ilk dozlarda)
• Kan ürik asidinde yükselme; seyrek olarak belirgin kalsiyum yükselmesi
• Enjeksiyon yerinde ağrı, şişlik, kızarıklık, morarma
• Seyrek alerjik reaksiyon; enjeksiyondan dakikalar sonra ciddi sırt krampı bildirimleri

Kimler dikkat etmeli?

• Gebelik ve emzirme
• Önceden var olan yüksek kan kalsiyumu
• Ağır böbrek yetmezliği
• Paget hastalığı, hiperparatiroidi gibi osteoporoz dışı metabolik kemik hastalıkları
• Nedeni açıklanamayan alkalen fosfataz yüksekliği
• İskelete radyoterapi öyküsü, kemik tümörü veya kemik metastazı
• 18 yaş altı ve büyüme plakları açık gençler

Doping (WADA): WADA 2026 Yasaklı Listesi'nde teriparatid veya paratiroid hormonu adıyla yer almaz. Listedeki bazı sınıflar 'dahil ancak bunlarla sınırlı değil' ifadesi taşıdığından lisanslı sporcular kullanmadan önce durumu ulusal antidoping kuruluşuyla doğrulamalıdır.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. Forsteo Kısa Ürün Bilgisi (TİTCK onaylı metin)
2. EMA, Forsteo ürün bilgisi (EPAR)
3. FDA, Forteo kullanma bilgisi (DailyMed, Ağustos 2026)
4. Drugs@FDA, Forteo (NDA 021318) onay ve etiket geçmişi
5. Neer RM ve ark. N Engl J Med 2001; menopoz sonrası osteoporozda PTH(1-34)
6. Kendler DL ve ark. Lancet 2018 (VERO); teriparatid ve risedronat
7. Krege JH ve ark. JBMR Plus 2022; osteosarkom uyarısının kaldırılması
8. WADA 2026 Yasaklı Listesi
9. TİTCK, Ruhsatlı Beşeri Tıbbi Ürünler Listesi (2 Ekim 2026)